Biyomedikal Teknik Terimler Sözlüğü
X-Ray sistemleri, C kollu cihazlar, dijital flat panel dedektörler, PACS/DICOM altyapıları ve güç elektroniği devrelerinde kullanılan teknik terimlerin sade, anlaşılır ve saha odaklı açıklamaları.
A A Harfi
AEC
Automatic Exposure Control sistemidir. Görüntü için gerekli radyasyon miktarını otomatik ayarlayarak gereksiz doz artışını önlemeye yardımcı olur.
Anot
X-Ray tüpünde elektronların çarptığı ve X ışınlarının üretildiği pozitif elektrottur. Döner anot sistemlerinde ısı geniş yüzeye dağıtılır.
Arcing / Ark Yapma
Yüksek gerilim altında izolasyon bozulması sonucu oluşan elektriksel atlamadır. Vakum kaybı, HV kablo kaçağı veya monoblok arızalarıyla ilişkili olabilir.
Artifact
Görüntüde cihaz, dedektör, yazılım, hareket veya kalibrasyon kaynaklı oluşan istenmeyen bozulma ya da yapay görüntü izidir.
B B Harfi
Bias Voltajı
Elektronik devrelerde yarı iletkenlerin çalışma noktasını belirleyen gerilimdir. Yanlış bias seviyesi kararsız çalışma oluşturabilir.
Bridge Rectifier
Alternatif akımı doğru akıma çeviren köprü diyot devresidir. Güç kaynakları ve jeneratör giriş katlarında yaygın kullanılır.
Boot
Elektronik sistemin açılış sürecidir. Güç kaynağı, anakart, disk veya yazılım sorunları boot problemlerine neden olabilir.
C C Harfi
CCD Kamera
Image Intensifier çıkışındaki optik görüntüyü elektronik sinyale dönüştüren kamera yapısıdır. Odak, gain ve iris ayarları görüntü kalitesini etkiler.
Calibration / Kalibrasyon
Cihazın ölçüm, görüntü veya çalışma parametrelerinin referans değerlere göre ayarlanması işlemidir.
Collimator
X ışını demetinin alanını şekillendiren ve sınırlandıran mekanik/elektronik sistemdir. Doz ve görüntü kalitesi açısından önemlidir.
CMOS Kamera
Görüntüyü elektronik veriye dönüştüren modern sensör teknolojisidir. Bazı C kollu ve dijital sistemlerde CCD yerine kullanılabilir.
D D Harfi
DC Bara
Doğrultulmuş enerjinin depolandığı ve invertör katına aktarıldığı yüksek enerjili güç hattıdır. Büyük filtre kondansatörleri bu bölümde bulunur.
Dead Pixel
Dijital dedektörde tepki vermeyen veya hatalı veri üreten piksel alanıdır. Kalibrasyon veya dedektör haritalama işlemleriyle yönetilebilir.
DICOM
Digital Imaging and Communications in Medicine standardıdır. Tıbbi görüntülerin cihazlar arasında standart formatta paylaşılmasını sağlar.
Duty Cycle
PWM sinyalinde aktif kalma süresinin toplam periyoda oranıdır. Güç kontrolünde çıkış enerjisini belirleyen temel parametrelerden biridir.
E E Harfi
EMI
Electromagnetic Interference anlamına gelir. Güç elektroniği devrelerinde sinyal bozulmaları ve haberleşme problemleri oluşturabilir.
ESR
Equivalent Series Resistance, kondansatörün iç direncidir. ESR yükseldikçe filtreleme performansı düşer ve ripple seviyesi artar.
Exposure
Röntgen çekimi sırasında X ışını üretiminin gerçekleştiği süredir. kV, mA ve süre değerleri görüntü yoğunluğunu etkiler.
F F Harfi
Feedback
Sistemin çıkış bilgisinin kontrol devresine geri gönderilmesidir. kV, mA ve güç kontrolünde kararlılığı sağlar.
Filament / Flaman
X-Ray tüpünde elektron üretmek amacıyla ısıtılan tungsten tel yapıdır. Kopması veya direnç değişimi tüp arızalarına neden olur.
Flat Panel Dedektör
X ışınlarını dijital görüntüye dönüştüren modern dedektör sistemidir. DR dönüşümlerinde yaygın kullanılır.
Focal Spot
Elektronların anot üzerinde çarptığı etkili odak alanıdır. Fokal spot bozulmaları görüntü netliğini düşürebilir.
G G Harfi
Gain
Elektronik sinyal yükseltme oranıdır. Kamera ve görüntü işleme sistemlerinde parlaklık/gürültü dengesini etkiler.
Gate Driver
IGBT veya MOSFET elemanlarını güvenli ve hızlı şekilde süren kontrol devresidir. Bozulması güç katı arızalarına neden olabilir.
Grid
Saçılan radyasyonu azaltarak görüntü kontrastını artıran yapıdır. Yanlış hizalanması görüntü yoğunluğunu etkileyebilir.
Grounding / Topraklama
Elektriksel güvenlik amacıyla cihaz gövdesinin koruma hattına bağlanması işlemidir. Kaçak akımların güvenli şekilde toprağa aktarılmasını sağlar.
H H Harfi
Housing
X-Ray tüpünü çevreleyen koruyucu dış gövdedir. Yağ, kurşun zırh ve izolasyon yapıları içerebilir.
HV
High Voltage yani yüksek gerilim anlamına gelir. Röntgen sistemlerinde kV seviyelerinde enerji üretimi ve aktarımı için kullanılır.
HV Kablo
Monoblok veya jeneratör ile X-Ray tüpü arasında yüksek gerilimi taşıyan özel izolasyonlu kablodur.
HV Trafo
Jeneratörde gerilimi X-Ray tüpünün ihtiyaç duyduğu yüksek kV seviyelerine çıkaran trafo yapısıdır.
I I Harfi
IGBT
Yüksek güçlü anahtarlama uygulamalarında kullanılan yarı iletken elemandır. HF jeneratörlerde invertör katının temel bileşenidir.
Image Intensifier
X ışınlarını güçlendirerek görünür görüntü oluşturan sistemdir. Konvansiyonel C kollu cihazlarda yaygın kullanılır.
Inrush Current
Enerji ilk verildiğinde oluşan ani akım çekişidir. Soft Start devreleri bu akımı sınırlandırmak için kullanılır.
Inverter
DC enerjiyi yüksek frekanslı AC enerjiye dönüştüren güç elektroniği katıdır. HF jeneratörlerde yüksek gerilim üretim zincirinin parçasıdır.
Iris
Optik sistemlerde kameraya ulaşan ışık miktarını belirleyen lens açıklığıdır. Yanlış ayar görüntü parlaklığını etkiler.
K K Harfi
Korona Deşarjı
Yüksek gerilim altında oluşan kısmi elektrik boşalmalarıdır. HV kablo ve bağlantı noktalarında izolasyon sorunlarının habercisi olabilir.
kV
X ışınının enerjisini belirleyen tüp gerilimidir. Artışı penetrasyonu ve görüntü kontrastını etkiler.
kVp
Pik tüp voltajını ifade eder. Radyografik görüntünün enerji seviyesini belirleyen ana parametrelerden biridir.
L L Harfi
Leakage Current
Cihazın normal çalışma sırasında koruma toprak hattına veya gövdeye sızdırdığı akımdır. Medikal cihaz güvenlik testlerinde kritik parametrelerden biridir.
Line Voltage
Cihazın beslendiği şebeke gerilimidir. Düşük veya yüksek hat voltajları sistem performansını etkileyebilir.
M M Harfi
mA
Tüp akımını ifade eder. Görüntü yoğunluğu ve üretilen X ışını miktarı üzerinde doğrudan etkilidir.
mAs
Tüp akımı ile exposure süresinin çarpımıdır. Toplam radyasyon miktarıyla ilişkilidir.
Modality
DICOM dünyasında görüntüyü üreten cihaz veya modalite türünü ifade eder. CR, DR, XA, MG gibi kodlarla tanımlanabilir.
Monoblok
Yüksek gerilim trafosu, doğrultucular ve izolasyon sistemini içeren kapalı HV ünitesidir.
MOSFET
Yüksek hızlı anahtarlama yapabilen yarı iletken elemandır. SMPS ve yardımcı güç kaynaklarında yaygın kullanılır.
Multimeter / Multimetre
Gerilim, akım, direnç ve süreklilik ölçümleri yapmak için kullanılan temel elektronik ölçüm cihazıdır.
O O Harfi
Offset Calibration
Flat panel dedektörlerde karanlık akım & baz sinyal seviyesini düzeltmek için yapılan kalibrasyon işlemidir.
Optokuplör
Işık kullanarak sinyal ileten ve galvanik izolasyon sağlayan elektronik bileşendir. Gate driver devrelerinde sık görülür.
Oscilloscope / Osiloskop
Elektriksel sinyalleri zaman ekseninde görüntüleyen ölçüm cihazıdır. PWM, ripple, gate sinyali ve spike analizinde kullanılır.
Overshoot
Anahtarlama sırasında hedef gerilim değerinin üzerine çıkan geçici gerilim yükselmesidir. IGBT ve MOSFET üzerinde stres oluşturabilir.
P P Harfi
PACS
Picture Archiving and Communication System. Dijital tıbbi görüntülerin depolanması, arşivlenmesi ve paylaşılmasını sağlayan sistemdir.
Precharge
DC bara kondansatörlerinin kontrollü şekilde ön şarj edilmesi işlemidir. Ani akımı düşürmek için kullanılır.
PWM
Pulse Width Modulation yani darbe genişlik modülasyonudur. Güç kontrolü ve invertör anahtarlamasında temel yöntemlerden biridir.
Q Q Harfi
Query Retrieve
PACS sistemlerinden görüntü sorgulama ve geri çağırma işlemini sağlayan DICOM servisidir.
R R Harfi
Resolution
Görüntü çözünürlüğünü ifade eder. Dedektör, optik sistem, fokal spot ve yazılım işleme algoritmalarından etkilenir.
Ripple
DC gerilim üzerinde bulunan istenmeyen AC dalgalanma bileşenidir. Güç kaynaklarında kondansatör yaşlanmasıyla artabilir.
Rotor
Döner anotlu X-Ray tüplerinde anodu döndüren hareketli parçadır. Rulman aşınmaları rotor sesinde değişime neden olabilir.
S S Harfi
Scintillator
X ışınlarını görünür ışığa çeviren katmandır. Flat panel dedektörlerde görüntü oluşum zincirinin önemli bölümüdür.
SMPS
Switch Mode Power Supply yani anahtarlamalı güç kaynağıdır. Medikal cihazlarda kararlı DC besleme için kullanılır.
Snubber
IGBT ve MOSFET elemanlarını ani gerilim darbelerine karşı koruyan RC veya RCD yapılı koruma devresidir.
Soft Start
İlk enerjilenme sırasında oluşan ani akımı sınırlandıran yumuşak başlatma devresidir.
Stator
Rotoru manyetik alan yardımıyla döndüren sabit elektromanyetik sargı sistemidir.
Storage SCP
DICOM görüntülerini kabul eden ve depolayan servis rolüdür. PACS sunucularında temel iletişim bileşenidir.
T T Harfi
Thermal Runaway
Sıcaklık arttıkça akımın artması ve bunun daha fazla ısınmaya yol açarak komponenti tahrip etmesi durumudur.
Tomosentez
Mammografi sistemlerinde kullanılan katmanlı görüntüleme tekniğidir. Meme dokusunu farklı açılardan değerlendirmeye yardımcı olur.
Tube Current
X-Ray tüpü içerisinden geçen elektron akımıdır. mA değeri ile ifade edilir ve görüntü yoğunluğunu etkiler.
Tube Housing
X-Ray tüpünü çevreleyen koruyucu dış gövdedir. Yağ soğutması, izolasyon ve radyasyon koruması sağlar.
V V Harfi
Vakum Kaybı
X-Ray tüpü içerisindeki vakum seviyesinin bozulmasıdır. Ark oluşumu, görüntü problemleri ve HV hatalarına neden olabilir.
Voltage Spike
Anahtarlama sırasında oluşan kısa süreli yüksek gerilim darbesidir. Snubber devreleri ile kontrol altına alınır.
Voxel
Üç boyutlu görüntülemede hacimsel piksel anlamına gelir. BT ve 3D görüntüleme sistemlerinde kullanılır.
W W Harfi
Worklist
Hastane bilgi sistemi ile görüntüleme cihazları arasında hasta bilgilerinin otomatik aktarılmasını sağlayan DICOM hizmetidir.
X X Harfi
X-Ray Tüpü
Elektronların anot hedefe çarpmasıyla X ışını üreten temel bileşendir. Tüp arızaları görüntü kalitesini ve sistem güvenilirliğini etkiler.
X-Ray Generator
X-Ray tüpünün ihtiyaç duyduğu kV, mA ve exposure süresini kontrol eden güç üretim sistemidir.
Teknik terimi bilmek başlangıçtır, doğru teşhis profesyonellik ister.
Medikal görüntüleme cihazlarınız için bakım, arıza tespiti ve servis talebi oluşturabilirsiniz.